Οι ευεργετικές ιδιότητες του κρόκου Κοζάνης

Οι ιδιότητες του κρόκου είναι πολλές και εντυπωσιακές. Είναι ένα σπάνιο, αγνό και φυσικό προϊόν που κρατά τον ανθρώπινο οργανισμό σε άριστη φυσική κατάσταση με καθαρότητα πνεύματος.

Η σύγχρονη ιατρική δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες καθώς έχει τεκμηριωθεί και επιστημονικά από μελέτες και έρευνες η ευεργετική του δράση.

Πιο συγκεκριμένα, ο κρόκος Κοζάνης

• έχει σημαντική αντικαρκινική δράση
• έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες
• έχει αντιθρομβωτική δράση
• συμβάλλει στη φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία
• δρα ως τονωτικό-δυναμωτικό
• συμβάλλει στη μείωση της χοληστερίνης (LDL)
• βοηθά στην καλύτερη πέψη
• έχει αντιγηραντική δράση
• ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα

Η σχετική έρευνα είναι συνεχής και πολύπλευρη και η βιβλιογραφία εμπλουτίζεται συνεχώς από ενδιαφέρουσες πειραματικές παρατηρήσεις

Καλλιέργεια κρόκου

Ο κρόκος από αρχαιότατους χρόνους ήταν ιδιαίτερα γνωστός για τις θεραπευτικές του ιδιότητες και κατείχε μια ιδιαίτερη θέση σε  όλους τους λαούς.   

Αποτελεί γένος κορμωδών φυτών της οικογένειας  Ιridaceae, η οποία περιλαμβάνει 70 είδη του γένους Crocus Sativus L., από τα οποία τα 19 αυτοφύονται στην Ελλάδα. Είναι πολυετής πόα με κόρμο σφαιρικό, σαρκώδη, λίγο πεπλατυσμένο, με καστανόφαιους δικτυωτούς χιτώνες διαμέτρου 3-5 cm.    Ο βλαστός του είναι λεπτός και κοντός. Ξεκινά  από το πάνω μέρος του κόρμου απ' όπου και  εκπτύσσονται  τα φύλλα και τα άνθη. Τα φύλλα όλα είναι παράρριζα και βγαίνουν ανά 4-10 απ’ ευθείας από κάθε κόρμο. Έχουν βαθυπράσινο χρώμα και γραμμωτό στενόμακρο σχήμα. Τα άνθη του φυτού  1-3 ανά κόρμο, εμφανίζονται το Σεπτέμβριο - Οκτώβριο. Είναι μονήρη, ακτινόμορφα, μεγάλα και αποτελούνται από 6 λευκοϊώδη πέταλα. Στο κέντρο του άνθους υπάρχουν 3 κίτρινοι στήμονες και η ωοθήκη με το στύλο, ο οποίος χωρίζεται σε 3 κόκκινα στίγματα.

Ο κρόκος ο ήμερος (Crocus sativus L.) ή ζαφορά είναι ένα από τα σπάνια αρωματικά, φαρμακευτικά, αρτυματικά και με μεγάλη χρωστική ικανότητα φυτά, και απαντάται από πολύ παλιά στην Ελλάδα.

Τα αποξηραμένα κόκκινα στίγματα αποτελούν το μεγάλης αρτυματικής αξίας προϊόν (saffron σε νήματα), για το οποίο και γίνεται η καλλιέργεια του κρόκου
.  

Οι ιδιότητες του κρόκου είναι πολλές και εντυπωσιακές. Είναι ένα σπάνιο αγνό και φυσικό προϊόν που κρατά τον ανθρώπινο οργανισμό σε άριστη φυσική κατάσταση, με καθαρότητα πνεύματος και απεριόριστες σωματικές και πνευματικές δραστηριότητες. Είναι προϊόν, με παγκόσμιο ενδιαφέρον και ευρύτατη χρήση, σε πολλούς τομείς της επιστήμης, διότι δεν υπάρχουν υποκατάστατα του φυτού και των στιγμάτων-στημόνων.

Καθημερινά η ζήτηση του προϊόντος αυξάνει και οι διαγραφόμενες προοπτικές είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές, γιατί οι βασικοί παράγοντες που προσδιορίζουν τη ζήτηση του προϊόντος, έχουν άμεση σχέση με την υγιεινή διατροφή και τη συνεχιζόμενη έρευνα, πάνω στις φαρμακευτικές ιδιότητες που έχουν τα στίγματα, οι στήμονες, τα πέταλα και οι κόρμοι.  

Σήμερα ο ελληνικός κρόκος θεωρείται ίσως η καλύτερη ποιότητα saffron, όπως έχει επικρατήσει να λέγεται ο κρόκος παγκοσμίως

Αποτελεί οικονομικά τη σημαντικότερη καλλιέργεια στην ευρύτερη περιοχή του Ν. Κοζάνης και κυρίως των Δήμων Ελίμειας, Κοζάνης και Αιανής. Για την τοπική οικονομία του Ν. Κοζάνης αποτελεί σημαντική παραγωγική δραστηριότητα που καμιά άλλη καλλιέργεια κάτω από της καλύτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες δεν θα πρόσφερε στην περιοχή. Παράλληλα η σύνδεση του ονόματος της περιοχής του κρόκου με το φυτό φανερώνουν τη σημασία της καλλιέργειας αλλά και τους δεσμούς που έχουν αναπτυχθεί και ωθούν τους νέους στην παραμονή τους στον τόπο καταγωγής τους. 

Πολλαπλασιασμός

Ο πολλαπλασιασμός του κρόκου βασίζεται στα κορμίδια. Τα κορμίδια παράγονται κάθε χρόνο από τους παλιούς κόρμους. Οι κόρμοι είναι υπόγειοι εξογκωμένοι βλαστοί, που περιέχουν αποθησαυριστικές ουσίες. Ο αρχικός κόρμος που φυτεύεται τον Ιούνιο, μετά την άνθηση του φυτού καταστρέφεται  και 2-3 νέοι αναπτύσσονται σε αντικατάστασή του. Αυτό συνεχίζεται για 5-8 χρόνια, όσο διατηρείται η φυτεία και κάθε χρόνο οι κόρμοι ανεβαίνουν 2 περίπου cm προς την επιφάνεια του εδάφους και φτάνουν σ’ αυτή την τελευταία καλλιεργητική περίοδο, οπότε πρέπει και να εκριζώνονται (Μάιο-Ιούνιο). Από ένα στρέμμα καλής, παλιάς παραγωγικής φυτείας μπορούν να εξασφαλιστούν κόρμοι για 3 - 4 στρέμματα νέων φυτειών. 

Η παλιά φυτεία πρέπει να ακολουθείται από αμειψισπορά κυρίως με σιτηρά. Μετά την εκρίζωσή τους οι κόρμοι μπορούν να απολυμανθούν με μπρασικόλ ή γαλαζόπετρα και μέχρι να φυτευτούν αποθηκεύονται σε δροσερό μέρος.

 Εδαφοκλιματικές συνθήκες

Η καλλιέργεια του κρόκου δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις ως προς τις εδαφοκλιματικές συνθήκες. Αναπτύσσεται σ’ ένα ευρύ φάσμα εδαφών, αλλά ευδοκιμεί και αποδίδει καλύτερα σε εύθρυπτα αργιλλοασβεστούχα και καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη, με υφή διαπερατή, ώστε να επιτρέπεται η καλή και εύκολη διείσδυση των ριζών. Όξινα ή με υψηλό Ph ασβεστώδη εδάφη είναι ακατάλληλα για την καλλιέργεια του κρόκου.

Στην Ελλάδα ο κρόκος καλλιεργείται σε υψόμετρο 600-700 μέτρα και κλίμα μεσογειακό με ψυχρό χειμώνα και θερμό καλοκαίρι. Το μέσο ύψος βροχής ανέρχεται σε 500 mm. Η ανοιξιάτικη βροχή θεωρείται ευνοϊκός παράγοντας για την παραγωγή των κόρμων, ενώ η βροχόπτωση πριν την άνθιση συντελεί στην υψηλή παραγωγή ανθών. Το  ήπιο κλίμα, οι επαρκείς βροχοπτώσεις και το καλοδουλεμένο έδαφος είναι επαρκείς παράγοντες για επιτυχημένη φυτεία.

Προετοιμασία και φύτευση

Το χωράφι που πρόκειται να εγκατασταθεί η φυτεία πρέπει να προετοιμαστεί πολύ καλά με 1-2 βαθιά οργώματα (30-35 cm) και αντίστοιχα σβαρνίσματα. 

Η φύτευση των κόρμων γίνεται Μάιο-Ιούνιο ή Αύγουστο-Σεπτέμβριο. Αν ο κρόκος φυτευτεί Μάιο-Ιούνιο η παραγωγή είναι ικανοποιητική από τον πρώτο χρόνο. Στην περίπτωση που φυτευτεί Αύγουστο-Σεπτέμβριο ο κρόκος δεν προλαβαίνει ν’ ανθίσει ή ανθίζει αργά και σε πολύ μικρό ποσοστό. Το σύστημα φύτευσης που εφαρμόζεται είναι το γραμμικό που γίνεται με όργωμα σε βάθος 18-20 εκατοστά. Οι κόρμοι θα πρέπει να φυτεύονται όσο το δυνατόν βαθύτερα για να μπορούν έτσι να διατηρηθούν περισσότερα χρόνια στο ίδιο χωράφι.                       

Σε κάθε αυλάκι που ανοίγεται  τοποθετούνται οι κόρμοι σε απόσταση 10-12 εκατοστά μεταξύ τους και 20-25 μεταξύ των γραμμών. Η φύτευση των κόρμων μπορεί να γίνει είτε με το χέρι είτε με φυτευτική μηχανή που κατασκευάστηκε από κροκοκαλλιεργειτές της περιοχής και  είναι περισσότερο διαδεδομένη σήμερα σαν σύστημα φύτευσης.

 Με τη διάνοιξη της δεύτερης αυλακιάς, σκεπάζεται η πρώτη και μ’ αυτόν τον τρόπο γίνεται η φύτευση σ’ όλο το χωράφι. Οι κόρμοι τοποθετούνται με τη ρίζα προς τα κάτω και αμέσως μετά ακολουθεί σβάρνισμα για την ισοπέδωση του χωραφιού. Για τη φυτεία ενός στρέμματος χρειάζονται 35.000 - 45.000 κόρμοι ή 250-350 κιλά κόρμοι . Οι αρχικοί  κόρμοι πολλαπλασιάζονται και για το λόγο αυτό οι καλλιέργειες ανανεώνονται κάθε 7-8 χρόνια.               

 Οι κόρμοι που φυτεύονται, εξασφαλίζονται από άλλο κροκοχωράφο, λόγω γήρατος του φυτού, με την εξαγωγή των κόρμων του. Στην Ελλάδα αυτό γίνεται κάθε 5-7 χρόνια, όταν το φυτό αρχίζει να χάνει την παραγωγική του ικανότητα. Στην Γαλλία, Αγγλία, Ιαπωνία, Ινδία και Ισπανία η εξαγωγή των κόρμων γίνεται ανά τριετία ή τετραετία.

 Οι κόρμοι που πρόκειται να φυτευτούν καθαρίζονται από το εξωτερικό δικτυωτό περίβλημά τους και διαλέγονται από τους άρρωστους, προβληματικούς και τους πολύ μικρούς που δεν φυτεύονται.

  

 Καλλιεργητικές φροντίδες

Μετά τη φύτευση των κόρμων στο κροκοχώραφο δεν γίνεται καμιά εργασία στη φυτεία εκτός από την περίπτωση που η επιφάνεια του χωραφιού ταρατσώσει. Σ’ αυτό το ενδεχόμενο φρεζάρεται ελαφρά για το σπάσιμο της κρούστας. Μετά τον πρώτο χρόνο στη φυτεία του κρόκου κάθε χρόνο γίνονται οι παρακάτω επεμβάσεις:

 Φρεζάρισμα - Λίπανση

            Το καλοκαίρι όπου ο κρόκος βρίσκεται σε λήθαργο κόβονται και απομακρύνονται τα χόρτα που υπάρχουν στο χωράφι και στη συνέχεια φρεζάρεται σε μικρό βάθος (περίπου 8-10 εκατοστά). Καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού γίνεται άλλο ένα ή δύο φρεζαρίσματα και μετά το τέλος αυτών σβαρνίζεται το χωράφι για να ισοπεδωθεί η φυτεία. Στο τελευταίο φρεζάρισμα που γίνεται περί τα τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου γίνεται και τη βασική λίπανση. Με τη λίπανση, φυσική ή χημική ενισχύεται η ανάπτυξη των κόρμων και ο τελικός σχηματισμός τους. Το λίπασμα που προστίθεται στο χωράφι είναι τύπου 4-4-4. Επιφανειακό λίπασμα που περιέχει 3-5 μονάδες αζώτου ρίχνεται  τον Φεβρουάριο με Μάρτιο. Ωστόσο υπάρχουν διαφορές ως προς τη λίπανση που εφαρμόζεται στη συμβατική και βιολογική μέθοδο καλλιέργειας.

  Διαχείριση ζιζανίων

Από τους σοβαρότερους εχθρούς του κρόκου είναι τα ζιζάνια.  Αν δεν γίνεται έλεγχος και συστηματική αντιμετώπιση τους τότε εμφανίζεται προβλήματα στην καλλιέργεια και ειδικότερα στο στάδιο της συλλογής που τη δυσχεραίνει η ύπαρξη αυτών.                                                                

  Ο καλύτερος τρόπος για την καταστροφή τους είναι τα βοτανίσματα και σκαλίσματα που γίνονται το Νοέμβριο και Φεβρουάριο - Μάρτιο. Πιο αποτελεσματικά αντιμετωπίζονται ή περιορίζονται σε αρκετά μεγάλο βαθμό με διάφορα ζιζανιοκτόνα. Από τα διάφορα ζιζανιοκτόνα που δοκιμάστηκαν  τα καλύτερα αποτελέσματα έδωσαν τα Gesatop (simazine) και Gesaprim 90 WG (atrazine) σε ποσότητα 1 kg το στρέμμα. Τα ζιζανιοκτόνα αυτά αφορούν και χρησιμοποιούνται  μόνο για τη συμβατική μέθοδο καλλιέργειας. Τελευταία στο τμήμα Αρωματικών Φυτών του Κέντρου Γεωργικής Έρευνας Βόρειας Ελλάδας δοκιμάστηκε και το Devrinol 45 SC (napropamide) που επίσης έδωσε καλά αποτελέσματα που όμως δεν μπορούν να θεωρηθούν οριστικά.

 Συλλογή  ανθέων

Η καλλιέργεια του φυτού είναι εύκολη, αλλά η συγκομιδή του είναι εξοντωτική. Τα άνθη του κρόκου συγκομίζονται το Φθινόπωρο, από το πρώτο δεκαήμερο του Οκτώβρη ως και αρχές Νοέμβρη. Οι καιρικές συνθήκες του καλοκαιριού επηρεάζουν την έναρξη της ανθοφορίας του φυτού. Η ανθική περίοδος του φυτού διαρκεί 15 - 20 ημέρες.

Η καλλιέργεια του κρόκου δεν είναι εκμηχανησμένη λόγω της ευαισθησίας των λουλουδιών, της ιδιορρυθμίας ανάπτυξης του φυτού και των πολύπλοκων φάσεων εργασίας, για τη συγκομιδή και το διαχωρισμό,  και γι’ αυτό η συλλογή των λουλουδιών απαιτεί πολλά εργατικά χέρια.  Η εργασία της συλλογής των λουλουδιών είναι κοπιαστική, σχολαστική και δυσχερής. Ο κρόκος είναι έτοιμος για συγκομιδή μόλις το άνθος ανοίξει τελείως.  Το μάζεμα των ανθών αρχίζει τις πρωινές ώρες και συνεχίζεται μέχρι τη δύση του ηλίου. Καλύτερες συνθήκες συλλογής είναι 14-18 ^οC, σχετική υγρασία 55-65% και συννεφιά.

            Λόγω της ευαισθησίας του άνθους στις καιρικές συνθήκες πρέπει να μαζεύεται μέσα σε τρεις το πολύ μέρες, γιατί χάνει γρήγορα την τρυφερότητά του και έτσι δυσχεραίνεται η συγκομιδή. Οι συλλογείς κόβουν τα άνθη στη βάση των πετάλων, αφού προηγουμένως τα στρίψουν ελαφρά ώστε να  διευκολύνεται ο διαχωρισμός των πετάλων  από τα στίγματα και τους στήμονες. Στη συνέχεια τοποθετούνται σε κοφίνια και μεταφέρονται γρήγορα στο μέρος όπου γίνεται η διαλογή.

Ο εργάτης συλλέγει 15000 άνθη ανά ημέρα και από αυτήν την ποσότητα λαμβάνεται 100 g ξηρού προϊόντος.

Διαλογή στιγμάτων - στημόνων

            Η διαλογή έχει ως σκοπό την απομάκρυνση των πετάλων και τη συγκέντρωση του

κόκκινου (στίγματα) και κίτρινου (στήμονες) κρόκου. Για τη διαλογή χρησιμοποιούνται μηχανήματα (λιχνάρια) με ειδικούς ανεμιστήρες. Οι ανεμιστήρες είναι τοποθετημένοι κοντά στο ταβάνι του δωματίου ή υπόστεγου και δημιουργούν ρεύμα αέρα. Ένα μέτρο περίπου κάτω από τον ανεμιστήρα υπάρχει λάστιχο με ειδικές ραβδώσεις όπου συγκρατείται ο κόκκινος και κίτρινος

κρόκος.

Ξήρανση

Μετά τη διαδικασία της διαλογής ακολουθεί η ξήρανση του κρόκου με τη μεταφορά του στο ξηραντήριο. Η ξήρανση γίνεται αργά το βράδυ και είναι η πιο βασική και λεπτή εργασία η οποία απαιτεί πείρα, μεγάλη προσοχή και τέχνη. Αν ο κρόκος ξεραθεί κανονικά, διατηρεί αναλλοίωτες τις χαρακτηριστικές του ιδιότητες (χρώμα-άρωμα). Κατά το στάδιο αυτό αναπτύσσεται το χρώμα και το άρωμα (πικροκροκίνη, σαφρανάλη κτλ). Η ξήρανση δεν θα πρέπει να γίνεται στον ήλιο αλλά κάτω από σκιά για να μην αλλοιώνονται τα αιθέρια έλαια και οι χρωστικές του κρόκου. Η ξήρανση γίνεται και  με την τοποθέτηση του κρόκου σε ειδικά τελάρα, διαστάσεων 40 χ 50 cm, με δικτυωτή συρμάτινη ή μεταξωτή βάση. Τα δωμάτια ξήρανσης είναι σκοτεινά, ευάερα  και  θερμαίνονται με θερμάστρες πετρελαίου, ξύλου ή κάρβουνου. Εκεί με προοδευτικά ανερχόμενη θερμοκρασία μέχρι 40°C, ο κρόκος στεγνώνει σε 8-12 ώρες. Η θερμοκρασία του δωματίου ξήρανσης πρέπει να είναι αρχικά και για 3 ώρες 15-20 ^οC και στη συνέχεια 30 - 35 ⁰C. Την επόμενη μέρα συσκευάζεται μέσα σε πλαστικές σακούλες ή σε γυάλινα ή τενεκεδένια δοχεία όπου και διατηρείται, σε υγρασία 10-12 ^οC, μέχρι την παράδοση του στο συνεταιρισμό αφού προηγουμένως καθαριστεί ο κόκκινος κρόκος από τα υπολείμματα του κίτρινου ή άλλες ξένες ουσίες που μεταφέρθηκαν στον κόκκινο κρόκο κατά το στάδιο της συγκομιδής και δεν απομακρύνθηκαν στο στάδιο της διαλογής. Η εργασία του καθαρισμού  διαρκεί από έναν έως τρεις μήνες, ανάλογα με την παραγωγή της χρονιάς.   Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο τρόπος ξήρανσης που ακολουθείται από τους Έλληνες παραγωγούς διαφέρει από εκείνους των άλλων χωρών. Στην Ινδία τα στίγματα ξηραίνονται στον ήλιο με αποτέλεσμα την μεγάλη πτώση της χρωστικής τους ικανότητας και κατ΄ επέκταση την υποβάθμιση του προϊόντος. Στην Ισπανία το saffron τοποθετημένο σε λεπτές στιβάδες 2-3 εκατοστών ξηραίνεται πάνω από φωτιά με ξυλοκάρβουνα. Ο Ελληνικός τρόπος ξήρανσης δεν εκθέτει το προϊόν στο άμεσο φως που είναι ο κύριος παράγοντας καταστροφής των καροτενοειδών χρωστικών του κρόκο.

 Ασθένειες και εχθροί του φυτού

Η χειρότερη ασθένεια του κρόκου είναι η Rhizoctonia crocorum. Ο μύκητας προσβάλει τους κόρμους καθ’ όλη τη διάρκεια της βλάστησης αλλά κυρίως Νοέμβριο και Δεκέμβριο.  Η μεγαλύτερη προσβολή εμφανίζεται κατά το τρίτο έτος από τη φύτευση. Η ριζοκτονία προκαλεί σήψη στους κόρμους. Η καταπολέμηση της ασθένειας είναι δύσκολη και ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης της είναι η εξαγωγή των κόρμων και η μεταφύτευση σε άλλο χωράφι. Αυτό κυρίως εφαρμόζεται στη βιολογική καλλιέργεια του κρόκου. Για τη συμβατική καλλιέργεια μπορούν να ληφθούν και προληπτικά μέτρα όπως εμβαπτίση  των κόρμων σε διάφορα μυκητοκτόνα  πριν τη φύτευση και  όταν εμφανιστεί πότισμα με Brassicol σε όλες τις κηλίδες που εμφανίζουν προσβολή.                                                                                                                       

 Μια άλλη ασθένεια που καταστρέφει τη σάρκα του κόρμου είναι η ξερή γάγγραινα (Gagrena Seca). Τα μέτρα αντιμετώπισης αυτής της ασθένειας είναι ίδια όπως και στην περίπτωση της ριζοκτονίας.                                                    

 Μειωμένη απόδοση προκαλεί και η παρατεταμένη ξηρασία που επιδρά αρνητικά στην ανάπτυξη και στον πολλαπλασιασμό των κόρμων. Σε καμιά όμως περίπτωση δεν εφαρμόζεται τεχνικό πότισμα διότι τα φύλλα θα αναπτυχθούν πολύ γρήγορα δυσχεραίνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την συγκομιδή.                                                                                                                 

 Μεγάλο πρόβλημα για της κροκοφυτείες αποτελούν οι τυφλοπόντικες που καταστρέφουν τους κόρμους. Οι κοινοί αρουραίοι καταστρέφουν το φύλλωμα χρησιμοποιώντας το σαν τροφή ενώ οι  λαγοί αφανίζουν τα άνθη του φυτού.  Με συχνές επισκέψεις στο χωράφι και ελέγχους το πρόβλημα μπορεί ν’ αντιμετωπιστεί.

Πτυχιακή διατριβή με θέμα Συμβατική και βιολογική καλλιέργεια του κρόκου στην περιοχή Κοζάνης - Παπανικολάου Κων/να

Θυμάρι

Πηγή εικόνας basiliskalamiotisgr.blogspot.com

Το θυμάρι Thymus sibthorpii ανήκει στην οικογένεια Lamiaceae και είναι πολυετής πόα. Είναι φυτό αρωματικό, μελισσοκομικό και φαρμακευτικό. Ο βλαστός του είναι τετραγωνικός, ύψους 15-25 εκ, τα φύλλα του είναι εμμισχα - αντίθετα και τα άνθη του ροδόχρωμα

Καλλιεργείται τόσο για την ξηρή του δρόγη όσο και για το αιθέριο έλαιο του.
      

Απαιτήσεις καλλιέργειας

Η καλλιέργεια του θυμαριού δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις. Είναι ξηρική και μπορεί να καλλιεργηθεί σε θερμές και ξηρές περιοχές αξιοποιώντας ακόμη και φτωχά - υποβαθμισμένα εδάφη.

Πολλαπλασιασμός

Ο συνηθέστερος τρόπος είναι  με σπόρο αλλά πολλαπλασιάζεται και με παραφυάδες

Φύτευση 

Η σπορά γίνεται το φθινόπωρο ή την άνοιξη με αποστάσεις 40-45 εκατ. πάνω στη γραμμή και 60-70 μεταξύ των γραμμών

Ανθηση - Συλλογή
Το θυμάρι ανθίζει Μάιο με Ιούλιο όπου και συλλέγεται το υπέργειο τμήμα του φυτού

Απόδοση καλλιέργειας 

Από το δεύτερο έτος αποδίδει στο στάδιο της πλήρους άνθησης περίπου 200 κιλά σε ξερά φύλλα και άνθη. Αν αρδευτεί μπορεί να δώσει μεγαλύτερες αποδόσεις.

Χαμομήλι

Το χαμομήλι ( Marticaria chamomila L) ανήκει στην οικογένεια Asteraceae. Είναι αρωματικό, μελισσοκομικό και φαρμακευτικό φυτό. Είναι πολυ γνωστό απο αρχαιότατους χρόνους. Αναφορές  για τις θεραπευτικές ιδιότητές του έχουν γίνει από τον Ιπποκράτη και το Διοσκουρίδη.Σύγχρονες έρευνες
επαληθεύουν την χρησιμότητα του χαμομηλιού ως φάρμακο.

Το χαμομήλι είναι μονοετές χειμερινό φυτό με λείο ραβδωτό πολύκλαδο βλαστό ύψους 10-35 εκατ. και άνθη ασπροκίτρινα.

Σπορά

Η σπορά του γίνεται το φθινόπωρο με σπόρο που σπέρνεται απευθείας στο χωράφι στα πεταχτά ή σε γραμμές που απέχουν μεταξύ τους 40-50 εκατ.

Κλίμα- Έδαφος

Ευδοκιμεί σε περιοχές με ήπιο κλίμα και σε εδάφη φτωχά-μέτριας γονιμότητας ξηρικά

Άνθηση-Συλλογή

Ωριμάζει νωρίς και η συγκομιδή των άνθεων για το οποίο και καλλιεργείται γίνεται από τον Απρίλιο εως το Ιούνιο όταν τα άνθη ανοίξουν καλά.

Λίπανση

Το χαμομήλι δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις σε λίπανση. Βέβαια σε εδάφη με αρκετή οργανική ουσία αποδίδει περισσότερο και το συγκομιζόμενο προϊόν είναι καλύτερης ποιότητας.

Γιασεμί

Πηγή fitoriofreris.gr

Το γιασεμί ή αλλιώς στη γλώσσα των επιστημόνων Jasminum grandiflorum L. είναι ένας αειθαλής θάμνος που καλλιεργείται τόσο για το αιθέριο έλαιο του όσο και ως καλλωπιστικό.Απαντώνται 300 περίπου είδη.

Είναι πολυετές φυτό που μπορεί να κρατήσει έως και 15 έτη.

Ο βλαστός του είναι λείος και τα φύλλα του αντίθετα και σύνθετα με 5-7 φυλλαράκια το καθένα. Τα άνθη του είναι άσπρα (λίγο κοκκινωπά στις άκρες) και περιέχουν εκλεκτής ποιότητας αιθέριο έλαιο.

Έδαφος - Κλίμα

Το γιασεμί ευδοκιμεί σε θερμό κλίμα και σε εδάφη μέσης σύστασης, ποτιστικά που δεν νεροκρατούν.

Κλάδεμα 

Για να πετύχουμε μεγαλύτερη ανθοφορία την επόμενη χρονιά καλό θα ήταν να κάνουμε δυο κλαδέματα. Το πρώτο μετά το πέρας της ανθοφορίας (με την αφαίρεση των ξερών λουλουδιών) και το δεύτερο αρχές της άνοιξης για να δώσουμε στο φυτό το επιθυμητό σχήμα.

Πολλαπλασιασμός 

Κυρίως με μοσχεύματα. Η μεταφύτευση γίνεται φθινόπωρο ή άνοιξη σε αποστάσεις 1-1,5 επί 1,5-2 μ.

Άνθηση-Συλλογή

Από τον Ιούνιο εως τον Οκτώβριο κατά τις πρωινές ώρες

Δεντρολίβανο

Το δεντρολίβανο ανήκει στην οικογένεια Lamiacea (Lamiatae) Χειλανθή, στο είδος Rosmarinus officinalis.Είναι πολυετής και αειθαλής θάμνος που φθάνει μέχρι 1 μέτρο ύψος. Τα φύλλα του είναι άμισχα, δερματώδη, βαθυπράσινου χρώματος, λογχοειδή, και στις μασχάλες τους υπάρχουν μικρά άνθη κυανόλευκου χρώματος τα οποία και προσελκύουν τις μέλισσες (γι αυτό και θεωρείται σημαντικό μελλισοκομικό φυτό.

Εδαφοκλιματολογικές συνθήκες:

Το δεντρολίβανο μπορει να καλλιεργηθεί σε πολλά εδαφη με εξαίρεση τα βαρια με κακή αποστράγγιση. Το φυτό μπορεί να αναπτυχθεί τόσο ξηρικό όσο και ποτιστικό. Στις ξηρικες καλλιέργειες κρίνεται απαραίτητη η προσθήκη οργανικής ουσίας ώστε να συγκρατούνται τα διάφορα θρεπτικά συστατικά καθώς και υγρασία

Πολλαπλασιασμός: Γίνεται κυρίως με μοσχεύματα.

Εποχή και τρόπος φύτευσης:  

Καλύτερη εποχή φύτευσης είναι νωρίς την άνοιξη σε αποστάσεις 1,5-2 μετρα μεταξύ των γραμμών και 1 μέτρο πάνω στη γραμμή

Εποχή άνθησης: 

Διαρκεί σχεδόν όλο το χρόνο, αλλά μεγαλύτερη άνθηση παρατηρείται τον Απρίλιο με την άνοδο της θερμοκρασίας.

Καλλιεργητικές φροντίδες

α) Καταπολέμηση ζιζανίων: Συνήθως γίνεται με σκαλίσματα η καταπολέμηση των ζιζανίων εως και τον τρίτο χρόνο της φυτείας. Κατόπιν δεν αναπτύσσονται πολλα ζιζάνια καθώς τα φυτά καλύπτουν σχεδόν όλη την έκταση του χωραφιού

β) Άρδευση: Παρόλο που το δεντρολίβανο αναπτύσσεται και ξηρικό, αν αρδευτεί θα δώσει περισσότερο προϊόν. Η άρδευση θα πρέπει να γίνεται με βελτιωμένο σύστημα άρδευσης, κατά προτίμηση των σταγόνων.

γ) Λίπανση: Στις μη αρδευόμενες καλλιέργειες η προσθήκη 25-30 κιλών κατά στρ ενός λιπάσματος τύπου 20-10-10 νωρίς την άνοιξη κρίνεται ικανοποιητική, ενώ στις αρδευόμενες καλλιέργειες χρειάζονται επιπρόσθετα άλλα 15-20 κιλά Νιτρικής Αμμωνίας (34,5-0-0) σε 3-4 δόσεις, από τα μέσα Μαΐου μέχρι τα τέλη Ιουλίου.

δ) Συλλογή: Η συλλογή γίνεται ολόχρονα φτάνει να υπάρχει τρόπος αποξήρανσης όταν χρησιμοποιείται ξηρό. Στην πλήρη απόδοση του το φυτό φτάνει κατά τον τρίτο χρόνο.

Ρίγανη

Πηγή εικόνας basilakakis.wordpress.com/page/2/

Η ρίγανη ανήκει στην οικογένεια Lamiaceae (Labiatae), Χειλανθή, στο γένος Οriganum. Tα κυριότερα είδη είναι Οriganum heracleoticum L., O. vulgare L., O. onites και Ο. dubium.
Είναι πολυετής φυτό (διάρκεια ζωής φυτείας εως και 12 έτη) με τετραγωνικό πολύκλαδο τριχωτό βλαστό ,ύψους 30-90 εκατοστά. Τα φύλλα της είναι πράσινα, αντίθετα, έμμισχα αυγοειδή ή προμήκη, πολύ πριονωτά και τα άνθη της ασπρου χρώματος φέρονται σε ακραίους κορύμβους.

Εδαφοκλιματολογικές συνθήκες:  

 Η ρίγανη μπορεί να ευδοκιμήσει σε μεγάλη ποικιλία εδαφών με εξαίρεση τα πολύ αμμώδη και αργιλώδη εδάφη. Αριστη τιμή ph εδάφους είναι 6,8 αλλά μπορεί να αναπτυχθεί και σε υψηλότερες τιμές ph.
   
Πολλαπλασιασμός: 

Μπορέι να γίνει τόσο με σπόρο όσο και με παραφυάδες.
   

Εποχή και τρόπος φύτευσης: 

Μπορούμε να φυτεύσουμε ρίγανη το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη. Οι αποστάσεις φύτευσης που πρέπει να κρατήσουμε τόσο μεταξύ των γραμμών όσο και μεταξύ των φυτών πάνω στη γραμμή είναι γύρω στα 45 εκατοστά.
   

Εποχή άνθησης: 

Η εποχή άνθησης έχει σχέση με την καλλιεργούμενη ποικιλία. Σε ορισμένες ποικιλίες ξεκινά από τέλος Μαΐου ενώ σε κάποιες τέλος Ιουνίου.
   

Συλλογή: 

Η συλλογή της ρίγανης γίνεται όταν το φυτό είναι στην πλήρη άνθηση.Σε μικρές εκτάσεις η συλλογή μπορεί να γίνει με δρεπάνια, ενώ σε μεγαλύτερες με χορτοκοπτική μηχανή. Μετά τη συλλογή ακολουθεί η μεταφορά του προϊόντος στο αποξηραντήριο. Τον πρώτο χρόνο η απόδοση είναι ελάχιστη που δεν αξίζει να συγκομισθεί.   
   

Καλλιεργητικές φροντίδες

α) Καταπολέμηση ζιζανίων: 

 Η καταπολέμηση των ζιζανίων μπορεί να γίνει είτε μηχανικά με σκαλίσματα είτε χημικά με κατάλληλα προφυτρωτικά ή μεταφυτρωτικά ζιζανιοκτόνα

β) Λίπανση:

Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη λίπανση καθώς η προσθήκη μεγάλων ποσοτήτων αζωτούχων λιπασμάτων θα μειώσει την περιεκτικότητα του προϊόντος σε αιθέρια έλαια

Συνίσταται μια λίπανση το Νοέμβριο-Δεκέμβριο με Φωσφορική Αμμωνία (16-20-0) ή 20-10-10 σε ποσότητα 30-40 κιλά/στρ. Σε καχεκτικές φυτείες μπορεί να γίνει μια επιφανειακή λίπανση με 12-15 κιλά Θειικής Αμμωνίας (21-0-0).
γ) Άρδευση:

Ενώ η ρίγανη μπορεί να καλλιεργηθεί ως ξηρική, για καλύτερες αποδόσεις  χρειάζεται να γίνεται άρδευση η οποία και θα πρέπει να σταματά δύο βδομάδες πριν τη συλλογή του προϊόντος

δ) Καταπολέμηση εχθρών και ασθενειών: 

Δεν έχουν αναφερθεί σοβαρά προβλήματα από ασθένειες και εχθρούς οπότε και δεν χρειάζεται να γίνει χρήση φυτοφαρμάκων

Κρόκος (Crocus sativus L)

Ο κρόκος από αρχαιότατους χρόνους ήταν ιδιαίτερα γνωστός για τις θεραπευτικές του ιδιότητες και κατείχε μια ιδιαίτερη θέση σε  όλους τους λαούς.   

Αποτελεί γένος κορμωδών φυτών της οικογένειας  Ιridaceae, η οποία περιλαμβάνει 70 είδη του γένους Crocus Sativus L., από τα οποία τα 19 αυτοφύονται στην Ελλάδα. Είναι πολυετής πόα με κόρμο σφαιρικό, σαρκώδη, λίγο πεπλατυσμένο, με καστανόφαιους δικτυωτούς χιτώνες διαμέτρου 3-5 cm.    Ο βλαστός του είναι λεπτός και κοντός. Ξεκινά  από το πάνω μέρος του κόρμου απ' όπου και  εκπτύσσονται  τα φύλλα και τα άνθη. Τα φύλλα όλα είναι παράρριζα και βγαίνουν ανά 4-10 απ’ ευθείας από κάθε κόρμο. Έχουν βαθυπράσινο χρώμα και γραμμωτό στενόμακρο σχήμα. Τα άνθη του φυτού  1-3 ανά κόρμο, εμφανίζονται το Σεπτέμβριο - Οκτώβριο. Είναι μονήρη, ακτινόμορφα, μεγάλα και αποτελούνται από 6 λευκοϊώδη πέταλα. Στο κέντρο του άνθους υπάρχουν 3 κίτρινοι στήμονες και η ωοθήκη με το στύλο, ο οποίος χωρίζεται σε 3 κόκκινα στίγματα.

Ο κρόκος ο ήμερος (Crocus sativus L.) ή ζαφορά είναι ένα από τα σπάνια αρωματικά, φαρμακευτικά, αρτυματικά και με μεγάλη χρωστική ικανότητα φυτά, και απαντάται από πολύ παλιά στην Ελλάδα.

Τα αποξηραμένα κόκκινα στίγματα αποτελούν το μεγάλης αρτυματικής αξίας προϊόν (saffron σε νήματα), για το οποίο και γίνεται η καλλιέργεια του κρόκου
.  

Οι ιδιότητες του κρόκου είναι πολλές και εντυπωσιακές. Είναι ένα σπάνιο αγνό και φυσικό προϊόν που κρατά τον ανθρώπινο οργανισμό σε άριστη φυσική κατάσταση, με καθαρότητα πνεύματος και απεριόριστες σωματικές και πνευματικές δραστηριότητες. Είναι προϊόν, με παγκόσμιο ενδιαφέρον και ευρύτατη χρήση, σε πολλούς τομείς της επιστήμης, διότι δεν υπάρχουν υποκατάστατα του φυτού και των στιγμάτων-στημόνων.

Καθημερινά η ζήτηση του προϊόντος αυξάνει και οι διαγραφόμενες προοπτικές είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές, γιατί οι βασικοί παράγοντες που προσδιορίζουν τη ζήτηση του προϊόντος, έχουν άμεση σχέση με την υγιεινή διατροφή και τη συνεχιζόμενη έρευνα, πάνω στις φαρμακευτικές ιδιότητες που έχουν τα στίγματα, οι στήμονες, τα πέταλα και οι κόρμοι.  

Σήμερα ο ελληνικός κρόκος θεωρείται ίσως η καλύτερη ποιότητα saffron, όπως έχει επικρατήσει να λέγεται ο κρόκος παγκοσμίως

Αποτελεί οικονομικά τη σημαντικότερη καλλιέργεια στην ευρύτερη περιοχή του Ν. Κοζάνης και κυρίως των Δήμων Ελίμειας, Κοζάνης και Αιανής. Για την τοπική οικονομία του Ν. Κοζάνης αποτελεί σημαντική παραγωγική δραστηριότητα που καμιά άλλη καλλιέργεια κάτω από της καλύτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες δεν θα πρόσφερε στην περιοχή. Παράλληλα η σύνδεση του ονόματος της περιοχής του κρόκου με το φυτό φανερώνουν τη σημασία της καλλιέργειας αλλά και τους δεσμούς που έχουν αναπτυχθεί και ωθούν τους νέους στην παραμονή τους στον τόπο καταγωγής τους. 

Πηγή Πτυχιακή διατριβή με θεμα Συμβατική και βιολογική καλλιέργεια του κρόκου στην περιοχή Κοζάνης της Παπανικολάου Κων/νας